İnsanı Değiştirmeyin, Yerini Değiştirin

Bir işverenin en zor sınavlarından biri, elindeki insanların ne yapabildiğini değil, nerede daha iyi olabileceklerini görebilmektir. Çünkü bir insanın bir işi yapabiliyor olmasıyla, o iş için doğru insan olması aynı şey değildir. Hepimizin çalışma biçimi farklıdır.

Kimi insan bir odaya girdiğinde hemen konuşmaya başlar. Ortamdaki sessizliği sevmez. Fikrini anında söyler, kararını hızlı verir ve karşısındakinden de aynı hızı bekler.

Kimi ise tam tersidir.

Önce dinler. Bir süre sessiz kalır. Söylenenleri kafasında tartar. Hemen karar vermek yerine biraz bekler. Onun için acele etmek, karar vermek anlamına gelmez.

Şimdi bu iki insanı aynı işe koyduğumuzu düşünelim.

Birincisine sürekli “Biraz yavaşla.” dersek, enerjisini törpüleriz.

İkincisine sürekli “Daha hızlı ol, müşteriyi hemen sonuca götür.” dersek, bu kez kendi doğasına karşı çalıştırmış oluruz.

İki durumda da işveren bir süre sonra aynı cümleyi kurmaya başlayabilir:

“Bu adamdan istediğim performansı alamıyorum.”

Belki de mesele performans değildir. Belki mesele, doğru insanın yanlış yerde durmasıdır.

Kimi insanlar yük treni gibidir

Bazı çalışanlar vardır; kolay hızlanmazlar.

Bir işe başladıklarında önce zemini kontrol ederler. Bir müşterinin söylediği her şeye hemen inanmazlar. Bir karar vermeden önce birkaç ihtimali düşünürler. Onları harekete geçirmek biraz zaman alabilir. Ama bir kez karar verdiklerinde kolay kolay savrulmazlar.

Onlar biraz yük treni gibidir. İstasyondan bir anda fırlamazlar. Fakat hareket ettiklerinde taşıdıkları yükü uzun mesafeler boyunca güvenle götürebilirler. Böyle bir çalışanı sürekli hızlı satışın, anlık kararların ve sürekli değişen hedeflerin içine koyup “Neden diğerleri gibi değilsin?” diye sorgulamak yerine, onun sağlamlığından yararlanmak daha akıllıca olabilir.

Örneğin bir müşteri “Bugün karar vermem lazım.” dediğinde hemen harekete geçmeyen bir satışçı, bazen satışın kaçmasına değil, yanlış satışın yapılmasına engel olur.

Bir satın almacı, herkes “Bu fırsatı kaçırmayalım.” derken “Bir dakika, önce şartları inceleyelim.” diyorsa, belki de şirketin parasını koruyordur.

Bir yönetici herkesin heyecanlandığı bir krizde sesini yükseltmek yerine sessizleşiyorsa, belki de o anda yapılabilecek en doğru şeyi yapıyordur.

Her yavaşlık, hantallık değildir. Bazen yavaşlık, kontrolün başka adıdır.

Bir de kıvılcım gibi insanlar vardır

Bazı çalışanlar ise tam tersidir. Bir fikir söylersiniz, daha cümleniz bitmeden uygulamaya geçer.

Bir müşteri arar, hemen telefona sarılır.

Bir problem çıkar, herkes “Ne yapacağız?” diye düşünürken o “Ben hallederim.” der.

Böyle insanlar işletmeye hareket getirir. Fakat bu insanı sürekli prosedürlerin arasına sıkıştırırsanız, her adımda onay bekletirseniz, karar vermeden önce üç kişinin fikrini alma zorunluluğu getirirseniz, bir süre sonra elinizdeki kıvılcımı söndürmeye başlarsınız.

Oysa belki o insan kriz çözmede çok iyidir. Belki yeni müşteri bulmada. Belki sahada. Belki pazarlıkta.

Ama aynı kişiden uzun süreli rapor, detaylı kontrol ve sabır gerektiren bir iş beklediğinizde zorlanabilir. Bu onun kötü çalışan olduğunu göstermez.

Kıvılcımı sobaya koyarsanız yangın çıkar. Sobayı kıvılcım gibi kullanmaya çalışırsanız da ısınamazsınız.

Asıl mesele burada başlıyor

İşverenin görevi insanları birbirine benzetmek değildir.

Çünkü iyi bir orkestra, bütün enstrümanların aynı sesi çıkardığı orkestra değildir.

Birinin sesi kalındır, birinin incedir.

Biri ritmi taşır, diğeri melodiyi.

Mesele hepsini aynı sese dönüştürmek değil, aynı müziğin içinde doğru yerde kullanabilmektir.

İş hayatı da biraz böyledir. Bir çalışan müşteriyi konuşarak etkiler. Bir başkası fazla konuşmadan güven verir. Birisi pazarlıkta masayı hareketlendirir. Diğeri masada söylenmeyeni fark eder. Birisi “Hemen yapalım.” der. Diğeri “Bir dakika, bunun sonrasını da düşünelim.” der.

Bir işletmenin ihtiyacı bazen birincidir, bazen ikincisi.

İyi yönetici ise hangi anda hangisine ihtiyaç olduğunu bilir.

Peki çalışan hiç değişmeyecek mi?

Elbette değişecek. Ama burada çok önemli bir fark var. Bir çalışanın karakterini geliştirmek başka şeydir, onu kendi yapısından koparmak başka şey.

Çok sakin bir çalışana gerektiğinde cesur olmayı öğretmek gerekir.

Çok hızlı karar veren bir çalışana gerektiğinde durmayı öğretmek gerekir.

Çok konuşan birine dinlemeyi öğretmek gerekir.

Çok dinleyen birine de gerektiğinde sesini yükseltmeyi.

Çünkü insanın güçlü tarafını kullanmak kadar, eksik tarafını geliştirmek de yöneticiliğin işidir.Ama bunu yaparken insanın temel yapısını ezmemek gerekir.

Bir ağacı büyütebilirsiniz. Dallarını budayabilirsiniz. Yönünü değiştirebilirsiniz. Ama meşeyi söküp çam yapamazsınız.

Doğru insanı doğru yere koyduğunuzda ilişki de değişir

Belki de işveren ile çalışan arasındaki ilişkinin en önemli kırılma noktası burasıdır. Yanlış yerdeki çalışan sürekli kendini savunur. İşveren sürekli eleştirir.

Çalışan “Benden ne istiyorlar?” diye düşünür.

İşveren “Neden bunu bir türlü anlamıyor?” diye düşünür.

Bir süre sonra ortada sadece iş problemi kalmaz. İlişki problemi de oluşur. Ama doğru insan doğru yerde olduğunda başka bir şey ortaya çıkar. Çalışan kendini daha değerli hisseder. İşveren onun açığını kapatmak yerine gücünden faydalanmaya başlar.

Çalışan da “Beni değiştirmeye çalışıyorlar.” demek yerine, “Benden en iyi nasıl faydalanabileceklerini biliyorlar.” demeye başlar. İşte o zaman çalışanla işveren arasındaki ilişki, patron-çalışan ilişkisinden biraz daha ileri gider.

Birbirini tamamlayan iki insanın ilişkisine dönüşür. Bence iyi yöneticilik tam da burada başlıyor. İyi yönetici, herkesin aynı şekilde çalışmasını sağlamaz. Farklı insanların aynı hedefe, farklı yollarla ulaşabilmesini sağlar.

Çünkü insanları tek tip hâle getirmek kolaydır.

Asıl ustalık, her insanın farklı sesinden bir bütün oluşturabilmektir.

Ve belki de iş hayatında en pahalı hatalardan biri şudur:

Yanlış insanı işe almak değil; doğru insanı, yanlış yerde kullanmaktır.

Çünkü bazen sorun çalışanın performansında değildir.

Sorun, onun hangi işe ait olduğunu henüz keşfedememiş olmamızdır.